Pierwotny, istniejący w XIII i XIV wieku zamek został gruntownie przebudowany w szesnastym stuleciu w duchu renesansu, stając się jednym z najokazalszych i wyjątkowych zespołów rezydencjonalnych Europy Środkowej. Specjalnie w tym celu do Brzegu zostali sprowadzeni artyści z północnych Włoch. Po latach prac siedziba książęca budziła podziw już u współczesnych. Piękno obiektu i jego luksus odbiły się szerokim echem na innych możnowładczych dworach.

Na zamku w Brzegu najdłużej, bo aż do 1675 roku, panowała dynastia Piastów. Po śmierci ostatniego męskiego potomka Mieszka I - Jerzego IV Wilhelma, rezydencja powoli chyliła się ku upadkowi. W 1741 roku została zbombardowana przez wojska pruskie podczas pierwszej wojny śląskiej i na blisko 200 lat zamieniła się w ruinę. W tym czasie służyła jako karczma i magazyn. Gmach odbudowano dopiero w XX wieku. W jego wnętrzu mieści się obecnie Muzeum Piastów Śląskich - jedyna placówka zajmująca się statutowo dziejami śląskich Piastów.

Zamek w Brzegu znajduje się na prestiżowej liście Pomników Historii. Jego największym skarbem jest oryginalna, pochodząca z 1553 roku, bogato zdobiona brama wjazdowa. Jej rzeźbiarska dekoracja, której tematem przewodnim jest gloryfikacja dynastii Piastów, zaliczana jest do najcenniejszych renesansowych dzieł sztuki w Europie Środkowej. W przyzamkowym kościele św. Jadwigi mieści się książęce mauzoleum, w którym pochowano od 27 do nawet 40 przedstawicieli dynastii piastowskiej. To największa nekropolia tej królewsko-książęcej rodziny w Polsce. Wielkiego uroku rezydencji dodają także arkadowe krużganki dziedzińca oraz udostępnione do zwiedzania historyczne wnętrza.

Marek Pyzowski