Przez ponad sto lat służyły miejskiej gospodarce komunalnej. Dziś Pola Osobowickie są jednym z najcenniejszych przyrodniczo terenów regionu.
Historia Pól Osobowickich jest wyjątkowa. Od przełomu XIX i XX wieku przez ponad sto lat funkcjonowała tu wrocławska oczyszczalnia ścieków. Specyficzny sposób użytkowania terenu i długotrwały dopływ ścieków wpłynęły na kształtowanie się unikalnych zbiorowisk roślinnych oraz cennych siedlisk wodno-błotnych. Na obszarze Pól występuje 206 cennych gatunków roślin, grzybów i porostów oraz zwierząt.
Obszar ten jest szczególnie cenny ze względu na występujące tam gatunki ptaków. Najcenniejszymi występującymi gatunkami ptaków są: podróżniczek, jarzębatka, derkacz, lerka, bocian biały, błotniak stawowy, łabędź krzykliwy, dzięcioł średni, dzięcioł czarny, czapla biała, żuraw i gąsiorek. Na polach Irygacyjnych występuje łącznie 428 gatunków roślin, 19 z nich to gatunki cenne - w tym 6 objętych jest ochroną prawną. To m.in. czosnek kątowy i wężowy, salwinia pływająca, róża francuska. Dodatkowo na polach występuje także Turzyca Bueka – gatunek uznany za wymarły na Dolnym Śląsku.
Na polach występuje co najmniej 180 gatunków zwierząt. Wśród nich są 22 ssaki objęte ochroną - to m.in. bóbr europejski, mopek zachodni czy karlik drobny. Są także 4 chronione gatunki gadów - m.in. jaszczurka zwinka czy jaszczurka żyworodna oraz 10 chronionych gatunków płazów - ropucha zielona, kumak nizinny, rzekotka drzewna.
Projekt zakłada częściową rewitalizację przyrodniczą i hydrotechniczną obszaru. Jednym z jej kluczowych elementów będzie budowa płytkiego, jak najbardziej naturalnego zbiornika retencyjnego z otwartym lustrem wody. Powstanie również wyspa lęgowa oraz pryzma ziemna, która stworzy dogodne warunki do rozrodu ptaków. To wszystko zostanie ulokowane w wyschniętym starorzeczu a zasilane będzie przez przebiegające tam naturalne cieki wodne.
System hydrologiczny uzupełni 8 zastawek na rowach melioracyjnych. Dzięki nim możliwe będzie sterowanie poziomem wody w zależności od aktualnych warunków hydrologicznych.
– Głównym celem projektu pt. „Pola Osobowickie - utrzymanie terenów podmokłych i związanej z nimi bioróżnorodności oraz utworzenie atrakcyjnego obszaru edukacyjno-rekreacyjnego dla mieszkańców Wrocławia, Dolnego Śląska i turystów” jest ochrona i wzmocnienie bioróżnorodności oraz rozwój zielono-niebieskiej infrastruktury na obszarze Pól Osobowickich, które ze względu na swoje walory unikatowe walory przyrodnicze stanowią istotny element lokalnej sieci ekologicznej – mówi Piotr Paś, prezes Wrocławskich Inwestycji.
Inwestycja obejmie również remediację gruntów w miejscach, w których stwierdzono historyczne zanieczyszczenia. Prace będą prowadzone zgodnie z decyzjami Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska, a ich celem będzie usunięcie zanieczyszczeń i przywrócenie gruntom właściwych funkcji. Całość prac będzie przebiegać pod ścisłym i stałym nadzorem przyrodniczym i hydrologicznym.
– Planowany zbiornik będzie miał 6,40 ha powierzchni lustra wody. Zostanie podzielony na strefę wschodnią i zachodnią, ze spiętrzeniami oraz wypłyceniami przybrzeżnymi. W jego centralnej części powstanie wyspa przeznaczona dla ptactwa wodno-błotnego. Ważnym elementem inwestycji będzie również pryzma ziemna o powierzchni ok. 4 ha. Jej ukształtowanie zostało zaplanowane z uwzględnieniem potrzeb żołny – ptaka, który zakłada kolonie lęgowe w stromych, odsłoniętych skarpach. Część nasypu pozostanie więc nieporośnięta. Stroma, niemal pionowa skarpa o wysokości od 2 do 3 metrów stworzy ptakom warunki do wykonania nor lęgowych. Pozostała część nasypu zostanie odpowiednio ustabilizowana, aby ograniczyć erozję – opowiada Wojciech Kaim, kierownik projektu z Wrocławskich Inwestycji.
Zarówno zbiornik z wyspą, jak i pryzma pozostaną zamknięte dla zwiedzających. To celowe rozwiązanie - najważniejsze będzie zapewnienie zwierzętom spokojnych i bezpiecznych miejsc do życia i rozrodu. Rewitalizacja nie będzie polegała wyłącznie na wykonaniu urządzeń hydrotechnicznych. Ważną częścią projektu będzie odtworzenie odpowiedniej roślinności. Wzdłuż brzegów zbiornika zaplanowano nasadzenia roślin pływających, zanurzonych i wynurzonych. Pojawią się między innymi: jeżogłówka gałęzista, kosaniec żółty, sitowie leśne, niezapominajka błotna, turzyce, strzałka wodna, łączeń baldaszkowaty, salwinia pływająca, kotewka orzech wodny, lilia wodna i osoka aloesowata.
Planowana inwestycja jest także ważnym krokiem w kierunku objęcia Pól Osobowickich ochroną rezerwatową. Pod koniec października 2025 roku Prezydent Wrocławia i Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska podpisali list intencyjny dotyczący utworzenia na tym terenie rezerwatu przyrody.
Ewentualne utworzenie rezerwatu nie oznaczałoby całkowitego zamknięcia terenu. Ruch turystyczny i spacerowy odbywałby się jednak w sposób kontrolowany – po wyznaczonych ścieżkach edukacyjnych i w punktach obserwacyjnych. Najcenniejsze fragmenty pozostałyby wyłączone z ruchu, aby ograniczyć presję na przyrodę.
Całkowita wartość inwestycji szacowana jest na ponad 20 milionów złotych. Projekt otrzymał 14 861 092,30 zł dofinansowania ze środków Unii Europejskiej w ramach działania „Ochrona przyrody i klimatu – Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych Wrocławskiego Obszaru Funkcjonalnego” z Programu Fundusze Europejskie dla Dolnego Śląska 2021–2027.
W ramach przyznanego dofinansowania kwota 13 336 877,71 zł stanowi finasowanie UE, a kwota 1 524 214,59 zł współfinansowanie krajowe z budżetu państwa.
