Monument ufundował Ignacy Jan Paderewski. Odsłonięto go 15 lipca 1910 r. z okazji 500 rocznicy bitwy pod Grunwaldem. Pomnik został celowo zniszczony przez niemieckiego okupanta w latach 1939–1940. Dzięki odwadze i zaangażowaniu Krakowian udało się ocalić i ukryć część jego oryginalnych elementów. Przetrwały okres okupacji, do dziś stanowią cenne świadectwo historii oraz troski mieszkańców o zachowanie narodowego dziedzictwa.
Po latach starań monument został odtworzony przez rzeźbiarza Mariana Koniecznego na podstawie zachowanej dokumentacji i ocalałych elementów. Ponownie odsłonięto go 16 października 1976 r. na Placu Matejki.
Dziś Pomnik Grunwaldzki pozostaje nie tylko symbolem zwycięstwa pod Grunwaldem, lecz także trwałym znakiem pamięci historycznej, determinacji mieszkańców Krakowa oraz troski o zachowanie i ochronę dziedzictwa narodowego.
Pomnik wciąż jest ważnym i żywym miejscem pamięci. Koncentrują się wokół niego wydarzenia związane z historią oraz tożsamością miasta. Odbywają się pod nim uroczystości rocznicowe i patriotyczne, nie tylko te upamiętniające zwycięstwo pod Grunwaldem, ceremonie składania wieńców.